ي گازي يکي از قدرتمندترين و فراگيرترين روش‌هاي تجزيه‌ي دستگاهي است که تاکنون از آن استفاده شده است و يک روش فيزيکي است که براي جداسازي و اندازه‌گيري اجزاي فرار به‌کار مي‌رود. اين روش براي اولين بار در سال 1952 توسط جيمز و مارتين استفاده گرديد. در اين نوع کروماتوگرافي فاز متحرک يک گاز است. فاز ساکن يک ماده جاذب جامد يا مايع پوشش داده شده و يا داراي پيوند با يک جامد روي ديواره ستون است. اگر فاز ساکن جامد باشد، روش را کروماتوگرافي گاز جامد (GSC) و اگر فاز ساکن مايع باشد، روش را کروماتوگرافي گاز-مايع (GLC) مي‌نامند. بخش‌هاي مختلف يک دستگاه کروماتوگرافي گازي در شکل 1-1 نشان داده شده است (حسن زاده، 1384).
شکل 1-1 نشانگر بخش‌هاي مختلف يک دستگاه کروماتوگرافي گازي مي باشد (عمّاري، 1388).

گاز حامل بايد يک گاز بي‌اثر باشد تا با فاز ساکن يا نمونه واکنش ندهد. به همين علت به‌طور معمول از نيتروژن يا هليوم استفاده مي‌کنند. ابتدا گاز بي‌اثر از دستگاه عبور مي‌کند سپس مقدار مشخص از مخلوط مورد آزمايش به وسيله سرنگ مخصوص وارد قسمت تزريق نمونه مي‌شود. جدا شدن مواد در ستون مانند فرايند استخراج است. نمونه که در فاز گاز محلول است از بالاي ستون وارد مي‌شود و اجزا آن بر حسب ضريب توزيع خود بين دو فاز مايع و گاز تقسيم مي‌شود. در نتيجه اجزاي موجود در نمونه بر حسب تمايلي که ستون براي نگهداري آن‌ها دارد از يکديگر جدا شده و به وسيله عبور گاز حامل، اجزا جدا مي‌شوند و به ترتيبي که متناسب با عکس تمايل نگهداري ستون براي آن‌هاست، از انتهاي ستون خارج شده، وارد آشکارساز مي‌شوند. در آشکارساز اجزا جدا شده موجود در گاز حامل مورد شناسايي و اندازه‌گيري قرار مي‌گيرند. دماي ستون دستگاه کروماتوگراف گازي را مي‌توان روي دماي خاصي تنظيم کرده و به صورت هم دما جداسازي را انجام داد. همچنين در برخي موارد که اجزا نمونه در ستون به راحتي جدا نمي‌شوند، براي جداسازي بهتر از روش برنامه‌ريزي دمايي استفاده مي‌شود. در اين روش دماي ستون را طبق برنامه‌اي که از پيش تعيين شده و با سرعتي مناسب افزايش مي‌دهند تا مواد به تدريج از يکديگر جدا شوند (امامي، 1383).

1-10-9-2- طيف سنج جرمي
طيف سنج جرمي دستگاهي است که مولکول‌هاي گازي باردار را بر اساس جرم آن‌ها دسته‌بندي مي‌کند، در داخل دستگاه خلايي به ميزان mmHg6-10- 5-10برقرار است. مقدار کمي از نمونه توسط يک لوله از دريچه کوچکي وارد منبع يونش مي‌شود. نمونه در اثر گرما و خلأ موجود به صورت گاز درآمده و با جرياني از الکترون‌هاي پر انرژي به طرف آند مقابل شتاب گرفته و جذب آن مي‌شود. در اثر بمباران الکتروني جزئي از مولکول‌هاي نمونه يونيزه مي‌شود. يون‌هاي مثبت حاصله از طريق شتاب‌دهنده و نيروي دافعه قطب مثبت آن و همچنين به دليل تفاوت فشار موجود بين محل ورود نمونه و فضاي سمت راست دستگاه به سمت روزنه کوچکي هدايت شده و پس از گذشتن از آن جريان يون‌ها از بين دو قطب يک آهن‌رباي قوي که جهت ميدان آن عمود بر مسير يون‌ها است عبور مي‌کند. کاتيون‌هاي موجود به نسبت جرم بر بار (m/e) منحرف شده و از يکديگر جدا مي‌شوند. شکل 1-2 نمايي از اين دستگاه را نشان مي‌دهد.

شکل 1-2 نماي کلي دستگاه طيف سنج جرمي (عمّاري، 1388).
ذره‌هاي جدا شده پس از برخورد با يک صفحه عکاسي به صورت خطوطي ظاهر مي‌شوند. دستگاه طيف سنج جرمي، مولکول‌ها و يون‌هاي گازي باردار را بر حسب جرم آن‌ها در ميدان آهن‌ربايي از يکديگر جدا و اندازه‌گيري مي‌کند. طيف جرمي حاصل جهت تعيين وزن مولکولي دقيق، شناسايي اجسام و تعيين درصد ايزوتوپ ها مورد استفاده قرار مي‌گيرد.
در دستگاه GC-MS اجزاي يک مخلوط به ترتيب توسط يک ستون کروماتوگرافي گازي که پيش از اين توضيح داده شد از هم جدا شده و پس از حذف گاز حامل، وارد منبع يونش طيف سنج جرمي مي‌شوند (شکل 1-3)

شکل 1-3 – نمونه اي از يک کروماتوگرام را نشان مي دهد (عمّاري، 1388).

فصل دوم
سوابق تحقيق

2-1- مطالعات انجام شده بر روي گونه‌هاي Ferula در ايران
خانواده چتريان گياهاني معطر هستند که تقريبا شامل 3700 گونه در 434 جنس هستند. بيش از 316 گونه از اين خانواده در ايران شناخته شده است که 25% بومي هستند. برخي از گونه‌هاي اين خانواده به‌دليل اهميت در مصارف پزشکي و دارويي در تجارت جهاني اهميت زيادي دارند(نبوي و همکاران، 2011).
گياهان دارويي و اسانس‌دار خانواده چتريان به‌دليل انعطاف اکولوژيکي بسيار زياد نسبت به اقليم‌هاي متنوع به عنوان يکي از ذخاير ژنتيکي مهم گياهي محسوب مي‌شوند(عرب‌زاده و همکماران، 1392).
آنغوزه گياهي است بوته اي از خانواده چتريان (Umbelliferae) که معمولا در مناطق جنوبي ايران يافت مي‌شود(نجف پور و همکاران،1381).
آنغوزه با نام علمي Ferula assa-foetida L. از گياهان دارويي مهم تيره چتريان(Apiaceae) مي‌باشد. اين گياه چند ساله ، داراي برگ‌هاي كركدار و ساقه‌اي به طول 200-100 سانتي‌متر است. گل‌آذين كم و بيش فشرده، گلبرگ‌ها زرد رنگ و فاقدكرك هستند. ميوه شيزوكارپ مسطح مي‌باشد(رجبيان و همکاران، 1386).
آنغوزه گياه بومي ايران و قسمت‌هايي از افغانستان است. استان‌هاي فارس، كرمان، خراسان، يزد، سمنان، هرمزگان، سيستان و بلوچستان، اصفهان، لرستان، كهكيلويه و بويراحمد و بوشهر به عنوان رويش‌گاههاي اصلي اين گياه مي‌باشند(رجبيان و همکاران، 1386).
در اثر تيغ زدن پايين ساقه و ريشه تازه آنغوزه، صمغي به نام(oleo gum-resin)از نوع اولئوگام رزين به رنگ زرد روشن يا قهوه‌اي تراوش مي‌شود. نوع مرغوب آنغوزه داراي 62% رزين، 25% صمغ، 3-7% اسانس، فروليك اسيد7 آزاد 1/28% و به مقدار بسيار جزيي وانيلين مي‌باشد. همچنين دو تركيب جديد آزافوئتيدين(assa-foetidin) و فروكوليسين(ferocolicin)از گروه كومارين‌هاي سزكوئي ترپنوئيدي از رزين صمغ آنغوزه جداسازي گرديده است(رجبيان و همکاران، 1386).
آنغوزه جهت تهيه داروهاي ضد انگل، ضد تشنج، قاعده آور و مقوي قلب مورد استفاده قرار مي‌گيرد و در رفع بيماري‌هاي داراي منشأ عصبي دستگاه تنفسي، اسپاسم حنجره، آسم، دستگاه گوارش و رفع يبوست افراد مسن مؤثر است(رجبيان و همکاران، 1386).
خاستگاه آنغوزه استپ‌هاي ايران و قسمت‌هايي از افغانستان مي‌باشد. در ايران فلات مركزي و مناطق كويري تا سلسله جبال زاگرس در استان‌هاي فارس، كرمان، خراسان، يزد، سمنان، هرمزگان، سيستان و بلوچستان، اصفهان، لرستان، كهكيلويه و بوير احمد و بوشهر به عنوان رويشگاه اصلي اين گياه ذكر شده‌اند اين گياه در نواحي باير، زمين‌هاي ماسه‌اي خشك و حاوي تركيبات آهكي مناطق گرم در ارتفاع2400-190 متر بالاتر از سطح دريا و در مناطقي با پستي و بلندي زياد در شيب هاي70-15 درصد با ميزان بارندگي در حدود 350 – 250 ميلي متر مي‌رويد(زارع کاريزي و همکاران، 1389)
از جنس Ferula بيش از 133 گونه مختلف در آسياي مرکزي و نواحي مديترانه‌اي پراکنده است. بيش از 30 گونه از 15 جنس آن در فلور ايران يافت مي‌شود(نبوي و همکاران، 2011).
آنغوزه داراي خواص درماني بسيار است و حتي در دامپزشكي نيز مورد استفاده قرار مي‌گيرد. در طب سنتي، از نظر طبيعت خيلي گرم و نسبتاً خشک است و در درمان بيماري‌هايي چون تشنج، فلج، رعشه، سستي اعضاء بسيار مفيد است. همچنين از شاخ و برگ خشک شده آنغوزه در زمستان براي تغذيه دام استفاده مي‌شود(محمودي و همکاران، 1389).
از نظر تركيبات شيميايي ريشة گياه آنغوزه(F.assa foetida) داراي مواد آزارزيتوتانول، فروليك اسيد، اسانس روغني فرار، پينن، آزولن، موسيلاژ، باسورين و … مي‌باشد و در صمغ آنغوزه مقدار زيادي تانن(حدود 60 درصد) و حدود 20 درصد صمغ و 5-4 درصد اسانس وجود دارد در برخي گونه‌ها در نمونه‌هاي آنغوزه اشكي مقدار اسانس تا 15 درصد نيز مي‌رسد. تقريبا تمام اين صمغ آنغوزه داراي ترکيبات دي, تري و تتراسولفيد, مشتقات کوماريني فئوتيدين?, کامولونفرول?, اپي سامارکاندين?, آمبلي پرنين، کانفرول? و … مي باشد(اميد بيگي و همکاران، 1383).
محققين در اسانس حاصل از شيرابه آنغوزه چندين ترکيب مختلف شناسايي کردند. شيرابه آنغوزه داراي اثر نيرودهنده و ضدتشنج است. به علاوه مقوي معده، بادشکن، تسهيل کننده عمل هضم بوده و اسانس آن داراي خاصيت ضد تشنج و آرام کننده با اثر قاطع است. در طب سنتي جهت درمان بيخوابي، ضعف قلب و استرس و خستگي‌هاي روحي نيز مصرف مي‌شود(اميد بيگي و همکاران، 1383).
براي اولين بار شخصي بنام کامفر در سال ???? ميلادي روش تيغ زني عرضي را در مراتع آنغوزه لارستان فارس اجرا کرد. آنغوزه حاوي تعدادي ترپن و مواد محلول در چربي است که هنوز به طور کامل شناسايي نشده‌اند. همچنين حاوي 20 درصد اسانس، 65 درصد رزين و حدود 25 درصد صمغ مي‌باشد. رزين آنغوزه به عنوان خلط آور، ضدنفخ، ضداسپاسم روده‌اي و به صورت شياف براي بهبود قولنج و همچنين سوسپانسيون آن براي فراري دادن سگ، گربه و ديگر حيوانات وحشي مورد توجه بوده است. بوي بسيار تند آنغوزه که شبيه سير مي‌باشد، مربوط به ترکيبات گوگرددار آن است(سورمقي، 1390).
اسانس آنغوزه داراي بوي تعفن شبيه بوي سير است و اين بو در اثر وجود تركيبات سولفوره در آن است كه بيش از 50 درصد اسانس را تشكيل مي‌دهد. تركيبات سولفوردار در صمغ آنغوزه مي‌باشد كه شامل دي، تري و تتراسولفيدها است. تركيبات آمبليفرون، فرانسيفرول، C وB ،A. فروليك اسيد و مشتقات كوماريني فوئتيدين و كامولونول نيز در صمغ آنغوزه وجود دارند(ايوبي و همکاران، 2013).
آنغوزه داراي اثرات دارويي گوناگوني است، به عنوان مثال، عصاره آبي آنغوزه در درمان ديابت بدون آسيب رساندن به سلول‌هاي پانكراس موثر بوده و باعث كاهش قند خون و افزايش ترشح انسولين در موش‌هاي صحرايي ديابتي شده با آلوكسان مي‌گردد، همچنين اثرات ضدميكروبي و ضدانگلي نيز براي آنغوزه گزارش شده است (ايوبي و همکاران، 2013)..
اثرات دوركنندگي عصاره‌هاي گياهان خرزهره(Nerium oleander L)، آنغوزه(Ferula assafoetida L) و اسطوخودوس(Lavandula officinalis L.) روي شپشه آرد(Tribolium castaneum Herbst) توسط ناظمي رفيع و محرمي پور(1386) مورد بررسي قرار گرفتند. نتايج آزمايش نشان داد كه عصاره صمغ آنغوزه نسبت به عصاره‌هاي برگ و گل قرمز و گل سفيد خرزهره و برگ اسطوخودوس به طور معني‌داري داراي قدرت دوركنندگي بسيار بالايي بود.
کاني و همکاران(2011) اسانس 18 جمعيت از Ferula را بررسي کردند. عمده‌ترين ترکيب در جمعيت‌ها: آلفا ترپينن استات، 2و3و4، تري متيل تيوفن، سابينن، وربنون، بتاپنينن و z بتا اُسيمن بود.
کاملي و همکاران(2012) ترکيبات شيميايي اسانس آنغوزه تلخ و شيرين در ايران و هند را بررسي کردند. 36 ترکيب در اسانس آنغوه تلخ ايران که 93/94% اسانس را تشکيل مي‌داد. ترکيبات عمده سولفيدي: بيس(1-متيل تيو) پروپيل دي سولفيد(68/29)%، 1-z-پروپنيلsec بوتيل دي سولفيد(34/19)%، 1- -Eپروپنيل sec بوتيل دي سولفيد(73/15)%، آلفاپينن(15/8)%، z بتا اُسيمن(09/6)%، 10 اپي گاما اديسيمول(99/3)% و 4 اپي سيس دهيدرو آگروفران 11/3 % بود. 33 ترکيب از اسانس آنغوزه شيرين استخراج شد که 05/94 % اسانس را تشکيل دادند. ترکيب‌هاي عمده سولفيدي: 4-1-پروپنيل-sec بوتيل دي سولفيد(45/30)%، 1- پروپيلدي سولفان(68/22)%، 1-z- پروپنيل secبوتيل دي سولفيد(68/18)%، تتراهيدرو2 اتيل تيوفن(14/7)%، بيس 1- متيل تيوپروپيل دي سولفيد(07/5)% و متيل ترت بوتيل سولفيد(94/3)% بود. در نمونه هندي،

دسته‌ها: No category

دیدگاهتان را بنویسید