د متابوليزه شوند تا فعال شده و توکسيک گردند. ارگانوفسفره‌ها از نظر جذب، نفوذ و تأثير متفاوت هستند.
راه‌هاي ورود ارگانوفسفره‌ها به بدن: پوست، دستگاه گوارش(GI)، دستگاه تنفس، غشاهاي مخاطي و به ندرت راه تزريق بوده و عمده‌ترين راه‌هاي جذب مؤثرشان غشاهاي ريوي، دستگاه گوارش و پوست مي‌باشند. متابوليسم ارگانوفسفره‌ها، کبدي و دفع آن‌ها، کليوي مي‌باشد. افراد بستري شده به خاطر مسموميت اتفاقي را کشاورزان، کارگران و بچه‌ها تشکيل مي‌دهند و در اغلب اين موارد، مسموميت از راه پوست و تنفس ايجاد مي‌شود. پيش آگاهي در اين افراد به مراتب بهتر از افرادي است که به قصد خودکشي (Suicide) اقدام به مصرف ارگانوفسفره مي‌نمايند. در اين خصوص به گزارش سال 1987 انجمن آمريکايي مرکز کنترل سموم (AAPCC) اشاره مي‌کنيم که حدود 9032 مورد مراجعه به خاطر مسموميت غير عمد را ذکر کرده که از اين تعداد فقط 2642 نفر بستري شده و فقط 3 نفر فوت نموده‌اند در حالي که در مورد مسموميت عمدي ميزان مرگ و مير معمولا” بيش از %10 بوده و تقريبا” همه‌ي افراد مسموم بستري مي‌گردند(رسولي کوچه، 1378). در يکي از تحقيقاتي که در سال 85 در يکي از بيمارستان‌هاي کشور انجام پذيرفت از 153 بيمار بستري شده به دليل مسموميت در اين بيمارستان %1/77 با سموم ارگانوفسفره مسموم شده بودند(کلارک، 2002). در تحقيق ديگري نشان داده شد که در طي يک سال(1375)، 48 مورد مسموميت با سموم ارگانوفسفره در يکي از بيمارستان‌هاي شهر بابل به ثبت رسيد. بررسي پرونده‌ها نشان مي‌دهد که %9/48 مسموميت‌ها عمدي و به تقريبا” همگي کشاورز بوده و به طور مستقيم يا غير مستقيم با سم پاشي باغات و مزارع در ارتباط بوده‌اند(مقدم نيا، 1376). مسموميت در هر دو نوع آفت کش‌ها ارگانوفسفره‌ها و کاربامات‌ها به وسيله مهار آنزيم استيل کولين استراز(Ache) صورت مي‌گيرد که در کاربامات‌ها به طور طبيعي قابل برگشت و در ارگانوفسفره‌ها غير قابل برگشت است. تترا اتيل پيروفسفات(TEPP) اولين ارگانوفسفره ساخته شده مي‌باشد و چون محلول در آب است به طور مستقيم(بدون تبديل و متابوليت) عمل مي‌نمايد، لذا جذب و شروع اثر آن به طريق پوستي و خوراکي سريع‌تر از ساير را‌ها مي‌باشد. پاراتيون سمي‌ترين حشره کش بعد از تترا اتيل پيروفسفات مي‌باشد که مشتق آلي اسيد فسفريک است و در فاصله زماني کوتاهي پس از جنگ جهاني دوم شناخته شد و هم اکنون نيز به عنوان مؤثرترين حشره کش کاربرد دارد. پاراتيون با تبديل شدن به فرم فعال خود(پاراکسون) اثر مي‌گذارند. علائم مسموميت شديد الي 24 ساعت بعد ظاهر مي‌گردد. آفت کش‌هاي ارگانوفسفره پر مصرف‌ترين و مهم‌ترين گروه از سموم به کار رفته در دفع آفات مي‌باشد که برخي از دلايل آن عبارت است از:
– اثرات شديد حشره کشي و کنه کشي دارند .
– طيف تأثير وسيع بر آفات مختلف(از لحاظ زيست محيطي منطقي نيست)
– سريع‌الأثر بودن و داشتن اثرضربه‌اي شديد
– عدم وجود باقي مانده خطرناک درسيستم‌هاي بيولوژيکي وطبيعت
– عدم خاصيت تجمعي درچرخه‌هاي زيست وبافت‌هاي بدن
– ميزان مصرف نسبتا” کم سم در واحد سطح
اعم معايب ترکيبات فسفره عبارتند از:
– سميت شديد براي انسان و جانوران خونگرم
– اثرات سوء ناشي از طيف اثر وسيع مانند از بين رفتن حشرات مفيد
-طغيان آفت و ظهور آفات ثانوي
– بروز مقاومت سريع آفات چند نسلي به اين سموم در اثر فشار شديد(رخشاني،1382)
– نا پايدارند، در محيط قليايي هيدروليز مي‌شوند.
– با ترکيبات قليايي قابل اختلاط نيستند.

گروه ترک کننده ممکن است از ترکيبات خطي، حلقوي و يا هتروسيکليک باشد، به علاوه فسفر هميشه به کربن متصل نمي‌شود، بلکه ممکن است به اکسيژن و يا گوگرد متصل شده باشد، بنابراين در اين قسمت اتصالات از نوع p-c يا p-ox يا p-sx مي‌باشند. اين ترکيبات بر روي سيستم عصبي تأثير گذاشته و سبب بلوکه شدن آنزيم استيل کولين استراز مي‌شوند. استيل کولين واسط شيميايي است که براي انتقال پيام عصبي در ناحيه سيناپس لازم است و پس از انتقال تحريک توسط آنزيم استيل کولين استراز به اسيد استيک و کولين تجزيه مي‌شود.از آن جايي‌که ميل ترکيبي سموم فسفره با آنزيم استيل کولين استراز شديد است و اگر اين عمل اتفاق بيوفتد به علت کمبود و يا عدم وجود آنزيم فوق، استيل کولين تجزيه نمي‌گردد و تجمع آن باعث ايجاد عوارض خاص مسموميت مي‌شود، به همين دليل سموم فسفره را آنتي استيل کولين استراز يا بازدارنده‌ي آنزيم استيل کولين استراز نيز مي‌نامند(Kamanyire et al., 2004).

1-7- چگونگي ايجاد مسموميت به وسيله سموم فسفره
ترکيبات ارگانوفسفره از طريق فسفريلاسيون اسيد آمينه سرين در جايگاه فعال آنزيم کولين استراز، موجب غير فعال شدن اين آنزيم به صورت غير قابل برگشت مي‌شود. بعد از آن آنزيم استيل کولين استراز ديگر قادر به هيدروليز استيل کولين نخواهد بود. در نتيجه موجب تجمع استيل کولين در سيناپس‌هاي سيستم عصبي مرکزي و محيطي و تحريک بيش از حد سيناپس‌هاي کولينوژيک نيکوتيني و موسکاريني مي‌شود. اثرات ناشي از مسموميت با اين ترکيبات بسيار متنوع و پيچيده است. مهم‌ترين عوارض کلينيکي مسموميت با سموم ارگانوفسفره‌ها ناشي از مهار استيل کولين استراز مي‌باشد. اکثر ترکيبات ارگانوفسفره در بدن توسط سيستم سيتوکروم P450 کبدي از طريق دسولفوراسيون اکسيداتيو به متابوليت فعال سمي خود تبديل مي‌گردند(Kamanyire et al., 2004).

1-8- راه‌هاي ورود ارگانوفسفره‌ها به بدن
عمده‌ترين راه‌هاي جذب مؤثر ارگانوفسفره‌ها غشاهاي ريوي، دستگاه گوارش و پوست مي‌باشند(سينک و همکاران،1998؛ رسولي کوچه، 1378). مهم‌ترين و معمول‌ترين راه تماس صنعتي با اين سموم، آلودگي‌ها و تماس‌هاي اتفاقي پوست است و بيشتر ترکيباتي که در اين دسته قرار مي‌گيرند، به سرعت و به آساني از راه پوست جذب مي‌شوند. دومين راه تماس عمده، از راه استنشاق است. از آن جا که آستانه سميت آن‌ها فاصله زيادي با آستانه کشندگي دارد در نتيجه مسموميت‌هاي خطرناک به سرعت و سهولت پيش مي‌آيد. سموم ارگانوفسفره مي‌توانند در حين سم پاشي از طريق پوست، مخاطات، چشم و همچنين به صورت خوراکي و استنشاقي وارد بدن شده و عوارض بسيار مختلفي از جمله تهوع، سرگيجه، سختي تنفس، کهير در بعضي از قسمت‌هاي پوست شود. متابوليسم ارگانوفسفره‌ها کبدي و دفع آن‌ها کليوي مي‌باشد. اثرات سموم ارگانوفسفره بر سيستم عصبي، آن‌چنان واضح است که نام عوامل اعصاب بر اين سموم اطلاق شده است(Richter et al., 1992)
1-9- تقسيم بندي ارگانوفسفره‌ها
1- ارگانوفسفره‌ها به طرق مختلفي چون ثبات شيميايي، شدت مسموميت، دوز کشندگي تقسيم بندي مي‌شوند
1-1 تقسيم بندي بر اساس ثبات شيميايي
الف) ترکيبات با ثبات شيميايي کم: اين ترکيبات محلول در آب بوده و تا حدي محلول در روغن‌ها مي‌باشند و به محض آماده شدن بايد مورد استفاده قرار گيرند. اين ترکيبات در مواردي به کار مي‌روند که توقع دوام بيشتري نيست. نمونه اين ترکيبات عبارتند از: فوسارين، دد و اپ.
ب)ترکيبات با ثبات شيميايي متوسط(سموم نيمه نفوذي يا نيمه سنتتيک): اين ترکيبات به مقدار کم محلول در آب هستند و بيشتر محلول در چربي هستند مانند مالاتيون و ديازينون
ج) ترکيبات شيميايي با ثبات شيميايي زياد(سموم نفوذي و سنتتيک): اين ترکيبات حلاليت متوسط در روغن‌ها و حلاليت متوسط يا زياد در آب دارند که مي‌توان به ديمتوات، اکاتين اشاره نمود.
1-2 تقسيم بندي بر اساس شدت مسموميت: بر اساس شدت مسموميت اين سموم را به سه دسته ضعيف، متوسط و خيلي شديد تقسيم بندي مي‌کنند. از سمومي که در دسته سموم ضعيف قرار مي‌گيرند مي‌توان به مالاتيون و ديازينون اشاره نمود. همچنين سمومي مثل کومفوس در دسته سموم متوسط و سمومي چون فوآرات و تترا اتيل پيروفسفات در دسته سموم خيلي شديد قرار مي‌گيرند. تقسيم بندي اين سموم به سه دسته فوق علاوه بر کمک در تعيين پيش آگاهي مسموميت در به کارگيري اقدامات درماني مناسب، پزشک را نيز ياري خواهد نمود.
1-3 تقسيم بندي بر اساس دوز کشندگي: يکي ديگر از راه‌هاي تقسيم بندي بر اساس شدت مسموميت مي‌توان به تقسيم بندي بر اساس دوز کشندگي اشاره نمود .

فاکتورهايي که مي‌توانند بر سرعت تجزيه و نيمه عمر يک آفت کش به ويژه آفت کش‌هاي ارگانوفسفره تأثير بگذارند شامل:
1- شيمي آفت کش
2-خصوصيات فيزيکي و شيميايي اسپري‌هاي اضافه شده به آفت کش
3-انواع فاکتورهاي محيطي(مثل دما، رطوبت، بارندگي و ….)
4- فاکتورهاي مرتبط با گياه(مثل مومي يا نرمي بافت گياه و ….)
5- شرايط خاک(مثل جمعيت ميکروبي خاک، رطوبت، دما، pH(Richter et al., 1992)

1-10- مکانيزم مسموميت و پديده پير شدن
حشره کش‌هاي ارگانوفسفره به طور غير قابل برگشت عمل آنزيم استيل کولين استراز را متوقف کرده و باعث تجمع استيل کولين در سيناپس‌هاي موسکاريني و نيکوتيني مي‌شوند که اين خود باعث ايجاد علائم موسکاريني و نيکوتيني مي‌گردد که در کنار علائم عصبي ناشي از مسموميت، به عنوان راهنماي تشخيص مسموميت به کار مي‌روند. ارگانوفسفره با کمپلکس شدن به هيدروکسيل سرين در محل Esteruticsite آنزيم کولين استراز عمل نموده و اتم فسفر با پيوند کووالانسي به اين محل باند مي‌شود. بر عکس هيدروليز سريع استيل کولين استراز که به طور طبيعي در اعصاب کولينرژنيک بدن انجام مي‌گيرد، هيدروليز آنزيم باند شده به کاربامات‌ها به طور آهسته انجام مي‌گيرد و بدتر از آن آنزيم فسفريله شده به واسطه ارگانوفسفره‌ها به سختي با آب واکنش داده و هيدروليز مي‌شود که اين موضوع بيانگر علت مهار غير قابل برگشت پيوند بين استيل کولين استراز با ارگانوفسفره‌ها مي‌باشد. بعضي از عوامل شيميايي همانند اکسيم‌ها مثل داروي پرانيدوکسيم مي‌توانند آنزيم باند شده با فسفر را دوباره فعال نمايند و ليکن اين فرآيند مي‌بايست هر چه زودتر انجام گيرد چون آنزيم فسفريله شده ممکن است به مرحله پير شدن (Aging) برود و ديگر به اکسيم‌ها جواب ندهد. در اثر پديده پير شدن، ارگانوفسفره يک گروه آلکيل از دست داده و مبادرت به تشکيل باندهاي غيرقابل برگشت و محکمي با آنزيم مي‌کند که در اين حالت ديگر اکسيم، نخواهد توانست آنزيم را مجددا” فعال نمايند. در ترکيباتي مثل سومان، سارين، و تابون روند پير شدن به سرعت انجام مي‌گيرد و درست به همين خاطر توسط آلمان در جنگ جهاني دوم به عنوان عوامل جنگي به کار گرفته شدند. براي بيان مکانيزم عملکرد ارگانوفسفره‌ها لازم است تا نقش استيل کولين استراز مختصري توضيح داده شود(Glynn, 2006).
1-11- ترشح استيل کولين به وسيله پايانه‌هاي عصبي
فيبرهاي عصبي سمپاتيک و پاراسمپاتيک يکي از دو انتقال‌دهنده سيناپسي، يعني استيل کولين و نوراپي نفرين را ترشح مي‌کنند. به فيبرهايي که استيل کولين را ترشح مي‌نمايند کولينرژيک و به فيبرهايي که نوراپي نفرين ترشح مي‌کنند آدرنرژيک مي‌گويند. (آدرنال يعني اپي نفرين). در سيتوپلاسم پايانه اکسون تعداد زيادي ميتوکندري وجود دارد که عمده منبع انرژي لازم براي سنتز انتقال‌دهنده‌هاي عصبي استيل کولين را فراهم مي‌کند. استيل کولين در حضور آنزيم استيل کولين ترانسفراز، از استيل کوانزيم A و کولين ساخته مي‌شود و سپس به درون وزيکول‌هاي کوچک سيناپسي ويژه خود منتقل مي‌شود.در حالت طبيعي حدود 300000 وزيکول در پايانه‌هاي هر صفحه حرکتي وجود دارد. هنگامي که وزيکول‌ها استيل کولين را به درون فضاي سيناپسي آزاد مي‌کند، استيل کولين بلافاصله در درون فضاي سيناپسي شروع به فعال کردن گيرنده‌هاي استيل کولين مي‌نمايد و به نوبه خود غشاي پلاسمايي عضله را تحريک مي‌کند و تا زماني که استيل کولين در فضاي سيناپسي وجود دارد، اين عمل ادامه

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید