ت جذب مي‌شوند. زخم و خراش، جذب آفت کش‌ها را از طريق پوست تسهيل مي‌کند. در کشورهاي در حال توسعه جذب از طريق پوست اهميت ويژه‌اي دارد چون اغلب، لباس‌هاي حفاظتي مناسب وجود نداشته و يا استفاده نمي‌شود.
آفت کش‌هاي وارد شده به بدن ممکن است متابوليزه شده، در چربي ذخيره گردند و يا بدون تغيير دفع شوند. متابوليسم احتمالا” حلاليت آفت کش‌ها را در آب افزايش مي‌دهد و بنابراين دفع آن‌ها تسهيل مي‌شود. مثلأ حشره کش‌هاي پيرتيروئيدي محلول در چربي در بدن هيدروليز شده و به مواد محلول در آب تبديل مي‌گردند و سپس از بدن دفع مي‌شوند. گاهي اوقات متابوليزه شدن آفت کش‌ها سميت آن‌ها را افزايش مي‌دهد، مثلا” از هيدروليز کاربوسولفان، کاربوفوران توليد مي‌شود که سمي‌تر و حلاليت آن در چربي بيشتر است. درجه خطر استفاده از حشره کش‌ها به سميت حشره کش و مقدار مواجهه با حشره کش بستگي دارد.
سميت يک حشره کش مقدار ظرفيت يا توانايي آن براي ايجاد آسيب يا بيماري است. سميت يک حشره کش به وسيله تست‌هاي انجام شده روي حيوانات با دوزهاي متفاوت از سم فعال خالص و هر محصول ساخته شده تعيين مي‌شود. با دانستن تفاوت مقدار سميت حشره کش‌ها، يک مصرف کننده مي‌تواند با انتخاب يک حشره کش با سميت کمتر که براي کنترل حشره به کار مي‌رود خطر بالقوه را به حداقل برساند. مصرف کنندگان مي‌توانند با توجه به برچسب راهنما، استفاده از وسايل و تجهيزات حفاظت فردي و حمل مناسب حشره کش‌ها مواجهه‌ي خود را به حداقل رسانده و يا حتي حذف نمايندو بدين وسيله خطر کاهش مي‌يابد. براي مثال %95 از کل مواجهه، از تماس پوستي و عمدتا” دست‌ها و بازوها است. با پوشيدن يک جفت دستکش ندوخته و مقاوم به مواد شيميايي، اين نوع مواجهه مي‌تواتد تقريبا”حذف شود. حشره کش‌هايي که با سميت بالا طبقه بندي شده‌اند( سميت طبقه 1) چه بر اساس سميت خوراکي، چه پوستي و يا تنفسي بايد تنها کلمه خطر (Danger) يا سمي (Poison) با رنگ قرمز يا علامت برجسته‌ي يک سر و استخوان در بالاي برچسب نسته نوشته شود. دوز کشنده(50LD) حاد خوراکي (تک دوز) براي حشره کش توليد شده در اين گروه برابرmg/kg50 مي‌باشد. بعضي از حشره کش‌هاي توليد شده فقط کلمه‌ي Dangerرا دارند که بيان‌گر آن است که در خصوص سميت حاد توجه نماييد، آن‌ها مي‌توانند سبب آسيب چشمي يا تحريک پوستي شديد شوند. حشره کش‌هاي توليدي که سميت متوسطي دارند( سميت طبقه 2) بايد تنها کلمه هشدار(warning) روي بر چسب محصول نوشته شود. در اين رنج50LD خوراکي از 50 تاmg/kg500مي‌باشد. حشره کش‌هاي طبقه سميت I و VIاگر چه با عنوان کم سمي يا نسبتا” غير سمي طبقه بندي مي‌شوند، نياز است کلمه Caution روي بر چسب آن‌ها نوشته شود. مقدار50LD حاد خوراکي در اين گروه بزرگتر از mg/kg50 مي‌باشد. اثرات يا علائم مسموميت حشره کش مي‌تواند موضعي يا عمومي باشد. اثرات موضعي عموما” در محل تماس حشره کش بوده و در اثر خاصيت تحريک حشره کش‌ها(هم فرم فعال و هم بي‌اثر آن) يا يک پاسخ آلرژي توسط فرد مي‌باشد. درماتيت يا التهاب پوست بيشتر مواقع به عنوان اثر موضعي در مواجهه با حشره کش گزارش مي‌شود. علائم درماتيت‌ها در رنجي از قرمزي پوست تا جوش‌ها يا تاول‌ها است. بعضي از افراد هنگام تماس با کشره کش اسيدي شده سرفه، خس خس سينه يا عطسه را بروز مي‌دهند. علائم يک واکنش آلرژيک واقعي رنجي از قرمزي و خارش چشم‌ها و پوست تا ناراحتي تنفسي اغلب مشابه شرايط آسمي مي‌باشد.
اثرات عمومي از اثرات موضعي کاملا” متفاوت است و به علت جذب حشره کش و توزيع در کل بدن مي‌باشد. اثرات عمومي اغلب شامل تهوع، استفراغ، خستگي، سردرد و ناراحتي‌هاي روده‌اي مي‌باشد. در موارد مسموميت پيشرفته در شخص ممکن است تغييرات در ضربان قلب، مشکل تنفسي، تشنج و کما را بروز دهد که مي تواند منجر به مرگ شود(Jeyaratnam, 1990).

1-5- تقسيم بندي آفت کش‌ها
آفت کش از کلمه انگليسيPestبه معناي غارتگر و زيان رسان و Cideبه معني کشنده درست شده است. سموم آفت کش طيف گسترده‌اي ازترکيبات شيميايي هستند که اغلب از مواد آلي ساخته مي‌شوند و از حدود 1944 تاکنون هزاران ترکيب مختلف، از آن‌ها به بازار عرضه شده است. بر طبق مطالعات و بررسي‌هاي به عمل آمده توسط محققين، مي‌توان آفت کش‌ها را از جنبه‌هاي ذيل طبقه بندي نمود:

*بر اساس نحوه تأثير
*بر اساس ساختمان شيميايي
*بر اساس سميت دهاني
*بر اساس نوع موجودات زنده تحت اثر(Johansen et al., 1990)

1-5-1- طبقه بندي آفت کش‌هاازلحاظ نوع موجودات زنده تحت اثر
معمولا” به ندرت اتفاق مي‌افتد که يک ترکيب سمي آفت کش به طور اختصاصي بر گروه خاصي از موجودات زنده اثر نمايد. با اين وجود هر يک از سموم با توجه به خواص شيميايي و بيولوژيکي قادرند برخي از موجودات زنده را بيشتر از بقيه تحت تأثير قرار دهند. از اين رو مي‌توان سموم شيميايي متعلق به گروه‌هاي مختلف را بر اساس نوع موجودات زنده و يا مرحله‌اي از زندگي موجودات که سموم بيشترين تأثير را بر آن‌ها دارند طبقه بندي نمود.

1- حشره کش‌ها: به سمومي گفته مي شود که براي کنترل حشرات به کار مي‌روند.
2- لارو کش‌ها: به سمومي گفته مي شود که براي کنترل لاروها مورد استفاده قرار مي‌گيرند.
3- تخم کش‌ها: به سمومي گفته مي شود که براي کشتن تخم انگل‌ها به کار مي‌روند.
4- کنه کش‌ها: به سمومي گفته مي شود که براي کنترل کنه‌ها به کار مي‌روند.
5- حلزون کش‌ها: به سمومي گفته مي شود که براي کنترل حلزون‌ها به کار مي‌روند.
6-جونده کش‌ها: به سمومي گفته مي شود که براي کنترل جوندگان مصرف مي‌شوند.
7- باکتري کش‌ها: به سمومي گفته مي شود که براي کنترل باکتر‌ي‌ها به کار مي‌روند.
8- علف کش‌ها: به سمومي گفته مي شود که براي کنترل علف‌هاي هرز مورد استفاده قرار مي‌گيرد.
9- قارچ کش‌ها: به سمومي گفته مي شود که براي کنترل قارچ‌ها به کار مي‌روند.
10- جلبک کش‌ها: به سمومي گفته مي شود که براي از بين بردن جلبک‌ها در محيط آبي مصرف مي‌گردند.
11- نماتد کش‌ها: به سمومي گفته مي شود که براي کنترل نماتدها به کار مي‌روند.
يک ماده شيميايي يا سم ممکن است داراي خواص مختلف مي‌باشد، يعني بتواند روي بيش از يک نوع آفت و يا روي مراحل مختلف يک آفت اثر کند، براين مبنا سموم زير را به بازار عرضه کرده‌اند:
*حشره کش-کنه کش: داراي خاصيت حشره کشي و کنه کشي است، مانند دانيتول
*کنه کش-قارچ کش: ترکيباتي هستند که هم روي کنه‌ها و هم روي قارچ‌ها مؤثر مي‌باشند نظير گل گوگرد(Johansen et al., 1990)

1-5-2- طبقه بندي بر اساس سميت دهاني
طبقه بندي سميت دهاني يعني سميت يک ترکيب شيميايي، هنگامي که از طريق دهاني وارد بدن موجود زنده گردد، سموم به شرح ذيل طبقه بندي گرديده‌اند:
سموم فوق‌العاده خطرناک:
اين گروه شامل سموم بسيار قوي و خطرناک بوده و در مقدار بسيار جزئي باعث مسموميت مي‌شوند. در اين سموم دوز کشنده %50mg/kg50 است. از اين گروه مي‌توان به سمومي نظير آنتو، ديفاسينون، وارفارين، کلروپيکرين، متيل برومايد و برخي ترکيبات جيوه‌اي اشاره نمود.
سموم بسيار خطرناک:
اين گروه شامل حشره کش‌ها و جانور کش‌هايي است که سميت زيادي دارند. در اين دسته دوز کشنده %50=mg /kg2500-50 مي‌باشد. ترکيباتي مانند ديازينون، ديکلرووس، ديمتوآت، پاراتيون، متيل پاراتيون، سموم فنتوآت، فوزالون فوسمت و اندوسولفان در اين کروه قرار مي‌گيرند.
سموم نسبتا” کم خطر:
اين گروه شامل حشره کش‌ها و کنه کش‌هايي با سميت نسبا” کم مي‌باشد. در اين سموم دوز کشنده %50=mg/kg1000-200است. سموم مالاتيون، تريکلرفن، کارباريل، بيناپاکريل، ديکوفول، ليندين،فنيتيون، علف کش‌هايي نظير ديکوآت و نيز برخي مواد شيميايي ضدعفوني کننده نظير فرمالدئيد در اين کروه قرار مي‌گيرند(Peeters et al., 2014).
سموم کم خطر:
در اين گروه از سموم، اکثرا” قارچ کش‌هايي مانند بنوميل، کاپتان، دودين، فولپت و دينوکاپ و علف کش‌هايي نظير آترازين، دالماپون، ديکامپا و نيز برخي حشره کش‌هايي با سميت اندک مانند روغن‌هاي معدني قرار مي‌گيرند. در اين سموم دوز کشنده %50mg/kg1000دارا مي‌باشد.

1-5-3- تقسيم بندي آفت کش‌ها براساس ساختمان شيميايي آن ها
اين ترکيبات را مي‌توان بر مبناي ساختمان شيميايي يه صورت زير تقسيم بندي کرد:
*ترکيبات آلي: ترکيبات آلي کلره، ترکيبات آلي فسفره، کاربامات‌ها، آلي گوگرد‌ دار(فنوبتازين، آراميت)
*ترکيبات گياهي: سموم پيرتروئيد، پيرتروم، روتنون، نيکوتين
*ترکيبات معدني: سرب آرسينات، سبزپاريس (مس آرسينات)، باريوم کربنات، اسيد بوريک……
*حشره کش‌هاي گازي
*سينرژيست‌ها
*جونده کش‌ها
*ساير موادي که به عنوان حشره کش مصرف مي‌شوند
*سموم جديد(Lainsbury, 2014)
1-5-4- تقسيم بندي سموم بر اساس نحوه ورود به داخل بدن
سموم گوارشي: به سمومي گفته مي شود که از راه گوارشي وارد بدن آفت شده و پس از جذب از طريق ديواره لوله گوارش، سبب از بين رفتن آن مي‌شوند. نظير سموم آرسنيکي، ترکيبات فلوره، تاليم وروي. اين سموم معمولا” عليه حشرات با قطعات دهاني ساينده به کار مي‌روند.
2-سموم تماسي: به سمومي گفته مي شود که از طريق تماس جلد بدن، حشرات را تحت تأثير قرار داده و سبب مرگ آن‌ها مي‌شوند. نظير سموم معدني، سموم گياهي، روغن‌هاي معدني و گياهي و ترکيبات مصنوعي کلره، فسفره، کارباماتي و غيره. تأثير اين سموم روي آفات با قطعات دهاني مکنده قابل توجه است، اما زماني که آفت در داخل نسج گياه باشد از تأثير اين سموم در امان خواهد بود.
3-سموم گازي(تدخيني): به سمومي گفته مي شود که به صورت بخار يا گاز از طريق دستگاه تنفس وارد بدن حشرات شده و سبب از بين رفتن آن‌ها مي‌شوند، نظير گاز فسفين(Lainsbury, 2014).

1-5-5- تقسيم بندي آفت کش‌ها بر اساس طرز تأثير
1- سموم فيزيکي: عملکرد اين سموم به صورت فيزيکي بوده و باعث مرگ حشره مي‌شوندنظير روغن‌هاي سنگين معدني که در اثر نفوذ به مجاري تنفسي و مسدود کردن آن‌ها، باعث خفگي حشرات به ويژه شپشک‌هاي نباتي مي‌گردند. گردها نيز از جمله سمومي هستند که به طريق فيزيکي عمل مي‌کنند. گردهاي بي اثر به دو طريق باعث مرگ حشرات مي‌شوند:
اول: برخي مانند اکسيد آلومينيوم(Al2o3)باعث ايجاد شکاف و ترک‌هايي در جلد بدن حشره مي‌گردد، در نتيجه، سبب بيرون رفتن آب از بدن و در نهايت مرگ حشرات مي‌شوند.
دوم: برخي ديگر نظير پودر تالک آب دوست بوده و از طريق جذب آب و چربي بدن، باعث مرگ حشره مي‌شوند.
2-سموم پروتوپلاسمي: اين ترکيبات باعث مي شوند که پروتئين سلول‌هاي بدن حشرات رسوب کرده و درنتيجه زمينه مرگ آن‌ها را فراهم مي‌کنند، نظير سموم جيوه‌اي، مسي، املاح نيتروفنيل، نيترو کرزول، فلوسيليکات، آرسنيت و آرسينات‌ها
3-سموم تنفسي: اين سموم با مهار کردن آنزيم‌هاي اکسيداز که نقش اصلي را در تنفس سلول‌ها بر عهده دارند، تنفس سلول‌ها را متوقف نموده و باعث مرگ حشره مي‌شوند و با عناصر فلزي موجود در آنزيم‌هاي تنفسي و يا به عبارت ديگر با اکسيدازهاي سلولي که داراي آهن هستند ترکيب شده و اثر کاتاليزوري آن‌ها را خنثي مي‌کنند، نظير اسيد سيانيدريک، هيدروژن سولفوره و گاز فسفين.
4-سموم عصبي: اين سموم بر روي آکسون‌ها و يا انتقال دهنده‌هاي شيميايي تحريکات عصبي که در محل سيناپس‌ها قرار گرفته اند اثر کرده و بدين صورت باعث مرگ حشره مي‌شوند. اين ترکيبات از لحاظ نوع و نقطه اثر به چند دسته تقسيم مي‌شوند :
الف) ترکيبات گيج کننده: ترکيباتي هستند که باعث ايجاد حالت خوابآلودگي و گيجي در موجودات تحت اثر خصوصا” پرندگان و پستانداران مي‌شوند. از اين گروه مي‌توان به ترکيباتي نظير آنتراکينون(Anthraquinon)اشاره

دسته‌ها: No category

دیدگاهتان را بنویسید