م طول داستان خسرو نمي تواند او را تصاحب کند و از خسرو برتر است و جالب اين است که بعد از رسيدن خسرو به شيرين ، شيرين خسرو را به دادو دهش دعوت مي کند ، در خسروشيرين زن داراي منزلتي بالا و هم شأن با مرد است.
ليلي در داستان ليلي و مجنون سردفتر خوبان است او نمونه اي از عشق و وفاداري است . ليلي به هيچ وجه از عشق به مجنون دست بر نمي دارد هر چند که پدرش او را به اجبار به ابن سلام مي دهد اما سرانجام ليلي و مجنون در عشق يکديگر جان مي دهند و اين نمونه اي از عشق افلاطوني به حساب مي آيد و همينجور زنان در هفت پيکر و خصوصا نوشابه در اسکندرنامه زناني قابل ستايش اند .
و نوشابه اينگونه است :
زني حاکم بود نوشابه نام همه ساله با عشق تو نوش جام
قوي رأي و روشندل و نغزگوي فرشته منش بلکه فرزانه خوي
(نظامي ، 1363 : 277)
زنان در شاهنامه و داستانهاي نظامي شجاع ، دلير ، وطن پرست ، باشرم ، باتقوا و داراي مناعت و عزت نفس ، آزاده ، ازخود گذشته ، فداکار ، وفادار ، خردمند ، روشن روان و راي زن هستند ، زناني مثل رودابه ، منيژه ، فرنگيس ، کتايون ، شيرين ، ليلي و نوشابه همواره قابل ستايش هستند.

اهميت و ضرورت تحقيق
شاهنامه به عنوان يکي از آثار حماسي بزرگ جهان است که زن در آن نقش مهمي را ايفا مي کند داستان هاي عاشقانه شاهنامه اعم از بزرگ و کوتاه دربردارنده حوادث عاشقانه ي گوناگوني هستند که جايگاه رفتار و خصوصيات زنان در آنها نيازمند بحث و بررسي است تا زواياي مبهم آنها آشکار شود و ويژگي هاي مثبت و منفي زنان مشخص گردد.
زنان خمسه نظامي نيز از ويژگي هايي برخوردارند از جمله وفاداري ، عدالت خواهي ، فرزانگي و ثابت قدم بودن در عشق جزء صفات متمايز آنها بوده است.
اين داستانها جزء ادبيات غنايي محسوب مي شوند و داستان سرايان بزرگ ديگر به شخصيت ها ، رفتار و کردار آنها نظر داشتند ، مناسبات زنان و مردان و عشق زناشويي بين آنها بيانگر فرهنگ و آداب و رسوم آن زمان است.
مناسبات ، اخلاقيات ، حکمراني ها و روابط بين عاشق و معشوق مهمترين مؤلفه هايي است که بحث و بررسي پيرامون آنها بيانگر اهميت تحقيق است و ديدگاه فردوسي و نظامي و مقايسه ي آن دو با يکديگر ضرورت انجام چنين تحقيقاتي را نشان مي دهد که ماحصل يافته هاي تحقيق فرهنگ مدنيت قرن هاي پنجم و ششم و جلوه هايي از پدرسالاري و مادرسالاري آن زمان را نشان مي دهد و همينطور از ديدگاه جامعه شناسي ساختار اجتماعي خانواده هاي آن زمان و مناسبات روابط عشيره اي و خلقيات و روحيات حاکم بر جامعه را تبيين مي کند و نقش زن به عنوان يک رکن اصلي خانواده هم در محيط خانه و بيرون از آن نيازمند بررسي و تحقيق است که در اين پايان نامه به نکات مثبتي در اين خصوص دست پيدا خواهيم کرد.
اهداف تحقيق
هدف کلي
شناخت جايگاه زن در شاهنامه و خمسه ي نظامي
اهداف جزئي :
1- بررسي نظريات فردوسي و نظامي درباره ي زن
2- آشنايي با جايگاه زن در شاهنامه و پنج گنج
3- آگاهي از ويژگي هاي زن در آثار فردوسي و نظامي
4- شناخت جايگاه واقعي زن در جوامع سنتي قبل
5- آشنايي با زنان خوب و شايسته ي شاهنامه و خمسه
6- آشنايي با هويت زن ايراني در آثار فوق
7- تأثير رفتار زنان در اخلاق و منش مردان
8- ويژگي هاي مشتر جوامع زن سالار و مردسالار در دو قرن چهارم و پنجم
9- نقش زنان در مسائل اجتماعي و سياسي آن زمان
10- نقش زنان در روابط حاکمان با يکديگر
سوالات پژوهش :
در يک پايان نامه پرسش هاي پژوهش بايد به صورت جملات سوالي به کار رود که در اين قسمت در رابطه با موضوع مورد تحقيق مطرح مي گردد.
1- زن در شاهنامه و خمسه نظامي از چه جايگاهي برخوردار است ؟
2- آيا زنان شاهنامه و خمسه مثبت بوده اند يا منفي ؟
3- نقش زنان در انتقال قدرت چگونه بوده است ؟
4- جامعه ي آن روز، زن سالار بوده يا مرد سالار ؟
5- محيط پرورش زنان چگونه بوده است ؟
6- پايگاه زنان از لحاظ سياسي و اجتماعي و فرهنگي در شاهنامه و پنج گنج نظامي چگونه بوده است ؟
7- آيا زنان در آثار فوق ياور مردان بوده اند ؟
8- زنان پاکدامن و بدکاره در کدام داستان ها بيشتر است ؟
9- سرايندگان منظومه هاي داستاني فوق زن ستيز بوده اند يا خير؟
10- عشق و دلدادگي در ميان زنان آثار فوق چگونه بوده است؟
فرضيات تحقيق
“در تدوين يک اثر پژوهشي نگارش فرضيات به عنوان چراغ تحقيق است فرضيه ها ، حدس هاي زيرکانه اي هستند که به هر کدام از سوالات اصلي به صورت جملات مثبت جواب داده مي شوند.” (گرجي ، 1390 : 58)
در اين قسمت فرضيات اين پژوهش مطرح مي گردد.
1- به نظر مي رسد زن در شاهنامه و خمسه ي نظامي از جايگاه والايي برخوردار بوده است.
2- زنان شاهنامه بيشتر خردمند ، باشرم ، با هوش ، مدبر، مهربان و وفادار هستند.
3- به نظر مي رسد زنان آثار نظامي بيشتر مستقل ، با تدبير ، کاردان و حکمران بوده اند.
4- شايد زنان در مواقع حساس يار و ياور مردان بوده اند.
5- احتمالا نقش زنان در انتقال قدرت بسيار تأثير گذار بوده است.
6- حيا ، شرم ، شجاعت و وفاداري جزء خصوصيات مشترک داستان هاي عاشقانه فوق است.
7- احتمالا مردان در هنگام خشم و عصبانيت عليه زنان سخناني برزبان مي راندند که سرايندگان اين عمل را نکوهش مي کردند و از خوبي زنان سخن مي گفتند.
8- به نظر مي رسد زنان در بعضي صحنه ها و در هنگام مصائب و مشکلات همپاي مردان بوده اند.
9- شايد زنان پتياره و بدکنش در مقايسه با زنان باکمال بسيار اندکند.
10- به نظر مي رسد زنان نسبت به مردان در ابراز عشق پيشقدم بوده اند.

فصل دوم

پيشينه تحقيق

مباني نظري تحقيق
در اين فصل سوابق نظري و سوابق عملي مرتبط با جايگاه زن در شاهنامه و آثار نظامي مورد بررسي و نقد قرار مي گيرد تا علاقه مندان بتوانند با درک وسيع تر و عميق تر از موضوع آگاه شوند و آگاهي ازتحقيقات ديگران به ما نشان مي دهد که تحقيق در اين خصوص تا کي پيش رفته و محققان قبلي با چه موانعي مواجه شده اند و همينطور چه کارهايي هنوز انجام نشده است.
با بررسي پيشينه اين موضوع مرز علم و دانش در خصوص جايگاه زن مشخص مي گردد تا کجا پيش رفته و پژوهشگر متوجه محاسن و معايب مطالعات انجام گرفته مي شود و به نقد آنها مي پردازد و تلاش مي کند تا مطالب را تکميل نمايد و به ايده ها و دانش هاي جديدي دست يابد.
با بررسي ادبيات تحقيق ، حاصل تحقيقات گذشتگان مورد استفاده قرار مي گيرد و زواياي مبهم و سوال هاي پاسخ داده نشده در مورد موضوع روشن مي شود.
ادبيات پژوهش به گستره و زمينه موضوع و طرح ديدگاه هاي کلي در مورد بنيادهاي موضوع مي پردازد در بخش پيشينه هاي پژوهش ، بايد نتايج تحقيقاتي را که مستقيم و يا غيرمستقيم با موضوع پژوهش ارتباط دارند ، ارائه شوند. در اين مورد نحوه استفاده کردن و بيان چگونگي استفاده از آثار ديگران از اهميت زيادي برخوردار است . مهمترين و تکنيکي ترين موضوع در پيشينه پژوهش را استناد کردن مي داند . بدين معني که انديشه هايي که به ديگران تعلق دارند مشخص و باز در منبع نشان داده شوند. در اين فصل پژوهشگر زمينه را براي پروراندن مطالعه حاضر فراهم مي کند و خواننده را با يافته هايي که تا زمان انجام تحقيق به دست آمده است آشنا مي سازد . بنابراين اين فصل نشانگر پيشرفت اطلاعات و دانش پژوهشگر در يک رشته خاص است ، در واقع با تنظيم اين فصل از دوباره کاري تا حد زيادي جلوگيري مي شود و همچنين به اطلاعات محقق در زمينه مطالعه و تحقيقاتش افزوده شده و با انواع روش ها و نقاط ضعف و نقض اطلاعات قبلي آشنا مي شود.
محقق مي تواند با در نظر گرفتن تحقيقات انجام شده قبلي ، آسان ترين ، اقتصادي ترين و مستدل ترين روش تحقيق را براي حل مسئله مورد مطالعه اش انتخاب کند.
در اين فصل ، نظريه ها و قوانين و اصولي که در زمينه پژوهش علمي و عملي وجود دارد ، همگي مورد بررسي دقيق قرار مي گيرد . اطلاعاتي که در بررسي پيشينه پژوهش و مرور متون بدست مي آيد شما را در امر تعبير و تفسير نتايج پژوهش ياري رسانده و فوايد بسياري را نصيبتان مي کند.
1- مي تواند تحقيقات مشابه با پژوهش شما را ارائه کرده و به شما نشان دهد که ديگر محققان چگونه با موضوعات اصلي و نتايج آن سروکار داشتند.
2- مي تواند شيوه هاي پرداختن به حالات گوناگون مساله اي را بازگو کند که ممکن است شبيه مشکلات پيش روي شما باشند.
3- مي تواند منابع اطلاعاتي را به شما نشان دهد که از وجودشان مطلع نبوده اند.
برخلاف اينکه زنان در شاهنامه از اهميت والايي برخوردارند برخي مثل تئودورفولد که معتقد است : ” زنها در شاهنامه مقام مهمي را حائز نيستند و وجود آنها در منظومه بيشتر يا از راه هوس يا از راه عشق است” (ستاري ، 1388 : 12)
زنان در حماسه ي ملي ( به جزء يکي دو مورد) به رغم سيطره ي نقش پدرسالاري بر اکثر داستانهاي حماسي و تأثير سنن پدرسالاري در ذهنيات مرد ، خاصه در نقش مادر ، مقامي ارجمند و والا و سيمايي دلپسند و زيبا دارند و ازدواج ها غالبا از نوع برون همسري يا بيگانه همسري است ( ازدواج مردان طايفه با زنان طايفه ي ديگر از همان قبيله يا قبيله ي ديگر) که مشخصه نظام مادر سالاري ( در شرف افول و جاي سپاري به نظام پدر سالاري ) است . حتي زنان در عين پاکدامني پروا ندارند که در اظهار عشق و گشودن باب مهرورزي ، پيشگام شوند و يا دست کم همپاي مرد باشند و بزم بيارايند و براي دستيابي به مرد دلخواه بکوشند، گرچه غالبا عشق پهلوانان پاک است و تعلق خاطر شاهان هوسناک با اينهمه از ياد نبايد برد که در جامعه ي پدرسالاري حماسه که عرصه ي نبرد و دلاوري و مردانگي است و فرمانبرداري زن از شوهر بي چون و چراست و مردان چنان پرونده شده اند که زنان را خوار بشمردند ” زنان به تبع مردان اعتباري دارند ، و برترين زنان مردانه ترين آنانست و مردانگي فضيلتي است که زنان بزرگوار ، از آن بهره اي دارند و يا از زن و مرد ، آنان که از مردانگي بهره مندند بزرگند” از اينرو گفته اند که فردوسي در زنان ، مردانگي را دوست دارد. (همان :12و 13 )
از موارد ديگر ازدواج زنان با پهلوانان و نام آوران است که حدود چهار مورد نمونه اي از دوران زن سالاري است ، شاهنامه يکي از سند هاي معتبر زبان فارسي يا به عبارت دقيق تر تنها سند و اثري است که با شرح و تفصيل ازدواج هاي گوناگوني را از دوره هاي اسطوره اي و تاريخ ايران پيش از اسلام ، يعني از پيشداديان تا انقراض ساسانيان به دست مي دهد.
از سي و هشت مورد ازدواج هايي که فردوسي به شرح آنها مي پردازد در چهارده مورد آن آشنايي و خواستگاري و رسم و آئين زناشوئي ، مي تواند نمودار بازمانده هايي از دوران زن سالاري باشد و با شرح ريزه کاري هايي که در داستان هاي شاهنامه آمده ، ملاحظه مي شود که در اين چهارده ازدواج در هيچ کدام مردان براي همسرگزيني پيش قدم نبودند بلکه زناشويي ها يا با پيشنهاد زن و يا با پيشنهاد پدر و نزديکان زن صورت گرفته و يا اينکه اگر برحسب اتفاق پادشاه در سر راه خود دختري را ديده ، اين دختر بوده است که قدم نخست را برداشته و با آغاز کردن سخن توجه او را به خود جلب کرده است. (روح الاميني ، 1379 : 167 و 168 )
نظامي در داستانهاي بزمي خود که جزء ادبيات غنايي محسوب مي شود به شخصيت زن نظر داشته و ديدگاه او به زن مثبت است.
شيرين شخصيت محبوب نظامي در داستان خسروشيرين است شيرين نظامي يک موجود خارق العاده و غيرواقعي نيست بلکه دختري است سرشار از احساس شور که دل به خسرو مي بندد و در عشق خود نسبت به خسرو پابرجا

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید